Trào ngược dạ dày là tình trạng rất thường gặp trong thực hành tiêu hóa. Có người chỉ thi thoảng ợ chua sau bữa ăn no, nhưng cũng có người gần như ngày nào cũng nóng rát vùng ngực, đắng miệng, đầy bụng, khó chịu kéo dài, nhất là về chiều tối hoặc lúc nằm ngủ. Khi triệu chứng xuất hiện, câu hỏi mà người bệnh đặt ra rất thường xuyên là: nên uống gì để đỡ nhanh?
Đây là một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng thực ra không nên trả lời theo kiểu chung chung. Bởi vì có những loại đồ uống giúp làm dịu cảm giác nóng rát, giảm kích thích niêm mạc thực quản, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn. Ngược lại, cũng có không ít loại mà người bệnh tưởng là lành tính nhưng lại làm acid tiết nhiều hơn, làm tăng áp lực trong dạ dày hoặc khiến cơ thắt thực quản dưới giãn ra, từ đó khiến trào ngược nặng hơn.
Điều quan trọng cần hiểu ngay từ đầu là uống đúng chỉ giúp cải thiện triệu chứng phần nào, chứ không thay thế cho việc tìm nguyên nhân và điều chỉnh lối sống. Nếu người bệnh chỉ chăm chăm tìm một loại nước “uống vào là hết” mà bỏ qua bữa ăn, giờ ngủ, cân nặng, stress, thuốc đang dùng hay những rối loạn tiêu hóa đi kèm, thì tình trạng vẫn rất dễ kéo dài.
Trào ngược dạ dày là gì và vì sao người bệnh thường khó chịu sau khi ăn, khi nằm?
Trào ngược dạ dày – thực quản xảy ra khi dịch trong dạ dày, chủ yếu là acid, pepsin và đôi khi cả dịch mật, trào ngược lên thực quản. Bình thường, giữa thực quản và dạ dày có một cấu trúc hoạt động như van, gọi là cơ thắt thực quản dưới. Khi cơ này đóng không kín hoặc bị giãn ra không đúng lúc, dịch vị sẽ dễ đi ngược lên phía trên.
Người bệnh thường cảm nhận triệu chứng dưới nhiều dạng khác nhau. Điển hình nhất là nóng rát sau xương ức, ợ chua, ợ nóng, đắng miệng. Ngoài ra có người than phiền ho kéo dài, cảm giác vướng họng, khàn tiếng buổi sáng, nhiều đờm họng, hôi miệng, đau tức vùng thượng vị hoặc đầy bụng sau ăn. Có những trường hợp triệu chứng không quá rầm rộ nhưng lặp đi lặp lại trong thời gian dài, làm chất lượng sống giảm đáng kể.
Đồ uống có liên quan trực tiếp đến bệnh vì sau khi vào dạ dày, chúng có thể ảnh hưởng đến nồng độ acid, khả năng làm rỗng dạ dày, mức độ căng giãn dạ dày và phản xạ đóng mở của cơ thắt thực quản dưới. Nói cách khác, chọn đồ uống phù hợp có thể giúp người bệnh bớt khó chịu, còn chọn sai thì chính ly nước hằng ngày lại trở thành yếu tố làm bệnh dai dẳng hơn.
Trào ngược dạ dày nên uống gì?
Nước ấm là lựa chọn đơn giản nhưng phù hợp với nhiều người bệnh
Trong số các loại đồ uống, nước ấm là thứ đơn giản nhất nhưng lại phù hợp với rất nhiều trường hợp. Một lượng nước ấm vừa phải có thể giúp làm dịu cảm giác kích thích ở thực quản, hỗ trợ tiêu hóa nhẹ nhàng hơn và tạo cảm giác dễ chịu hơn so với nước quá lạnh hoặc quá nóng.
Nhiều người có thói quen uống một cốc nước đá khi cảm thấy nóng rát ngực vì nghĩ như vậy sẽ “hạ nhiệt” nhanh. Trên thực tế, đồ uống quá lạnh có thể làm co thắt tạm thời, gây cảm giác dễ chịu thoáng qua nhưng về sau lại khiến dạ dày khó chịu hơn ở một số người, nhất là những người có rối loạn co bóp dạ dày hoặc viêm dạ dày đi kèm. Ngược lại, đồ uống quá nóng cũng không phù hợp vì có thể làm niêm mạc đang nhạy cảm bị kích thích thêm.
Cách dùng hợp lý là uống từng ngụm nhỏ, không nên uống ào ạt một lúc quá nhiều. Sau bữa ăn, nếu muốn uống nước, nên chờ một khoảng thời gian ngắn để tránh làm dạ dày quá căng. Một số người bệnh chỉ cần thay thói quen nước lạnh bằng nước ấm đã thấy tần suất ợ chua giảm đi đáng kể.
Một số loại trà thảo mộc nhẹ có thể hỗ trợ, nhưng không phải ai cũng dùng giống nhau
Nhiều người bị trào ngược thường hỏi về trà gừng, trà hoa cúc hoặc các loại trà thảo mộc. Về nguyên tắc, một số loại trà nhẹ, ít kích thích, không chứa caffein có thể giúp người bệnh thấy dễ chịu hơn, đặc biệt ở những trường hợp đầy bụng, chậm tiêu nhẹ hoặc buồn nôn sau ăn.
Gừng có đặc tính hỗ trợ tiêu hóa, giúp giảm cảm giác buồn nôn và có thể cải thiện phần nào tình trạng chướng bụng ở một số người. Tuy nhiên, gừng không phải lựa chọn phù hợp tuyệt đối cho tất cả bệnh nhân trào ngược. Nếu dùng quá đặc, quá cay hoặc uống khi dạ dày đang kích ứng nhiều, người bệnh có thể thấy nóng rát tăng lên. Vì vậy, nếu dùng nước gừng thì nên dùng lượng vừa phải, pha loãng, theo dõi phản ứng của cơ thể thay vì áp dụng máy móc.
Trà hoa cúc thường được nhiều người dung nạp khá tốt vì có tính chất dịu nhẹ, hỗ trợ thư giãn, đặc biệt có ích ở những người mà triệu chứng tăng lên khi căng thẳng, mất ngủ, lo âu. Với nhóm bệnh nhân này, việc ngủ kém và stress kéo dài thường làm triệu chứng trào ngược nặng thêm theo một vòng xoắn khó cắt đứt. Một thức uống nhẹ, ấm, không kích thích vào buổi tối đôi khi mang lại lợi ích gián tiếp đáng kể.
Điều cần nhấn mạnh là bất kỳ loại trà nào cũng nên tránh pha quá đặc, tránh uống lúc quá no hoặc quá đói, và không nên dùng với suy nghĩ thay thế hoàn toàn điều trị.
Sữa có thể làm dịu tạm thời nhưng không phải lựa chọn lý tưởng cho mọi người
Sữa là một trong những thứ người bệnh hay dùng nhất khi cảm thấy cồn cào, ợ nóng hay đau rát vùng thượng vị. Có người uống vào thấy dễ chịu ngay, nhưng cũng có người chỉ một lúc sau lại đầy bụng, ợ hơi nhiều hơn, thậm chí nóng rát tăng lên.
Sở dĩ có sự khác nhau đó là vì sữa không phải lúc nào cũng trung tính về mặt sinh lý. Một số loại sữa, đặc biệt là sữa nguyên kem hoặc giàu chất béo, có thể làm chậm làm rỗng dạ dày, khiến dịch vị lưu lại lâu hơn trong dạ dày và làm tăng nguy cơ trào ngược. Ngoài ra, ở những người không dung nạp lactose, sữa còn dễ gây đầy bụng, chướng hơi, làm áp lực trong dạ dày tăng lên.
Nếu người bệnh muốn dùng sữa, nên ưu tiên loại ít béo, dùng với lượng vừa phải và theo dõi đáp ứng của cơ thể. Nếu uống xong thấy đầy bụng, ợ nhiều, tức ngực hoặc khó chịu hơn thì không nên tiếp tục cố dùng chỉ vì nghĩ rằng sữa luôn tốt cho dạ dày.
Nước nghệ hoặc các chế phẩm từ nghệ có thể có vai trò hỗ trợ ở một số trường hợp
Nghệ thường được nhắc đến nhiều trong các vấn đề dạ dày vì liên quan đến bảo vệ niêm mạc và hỗ trợ quá trình hồi phục. Với những trường hợp trào ngược có kèm viêm dạ dày, đau thượng vị hoặc tổn thương niêm mạc, nghệ có thể được cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ.
Tuy nhiên, cần tách bạch giữa hỗ trợ và điều trị chính. Nghệ không phải thuốc cắt triệu chứng tức thời. Người bệnh không nên kỳ vọng uống nghệ vài lần là hết trào ngược, càng không nên lạm dụng dưới dạng hỗn hợp nhiều đường, nhiều mật ong hoặc quá đậm đặc. Một số công thức truyền miệng tuy phổ biến nhưng lại làm lượng đường nạp vào cao, không có lợi cho người đang cần kiểm soát triệu chứng sau ăn.
Nếu dùng, nên chọn dạng phù hợp, liều lượng vừa phải và tốt nhất là trong bối cảnh có đánh giá tổng thể về tình trạng dạ dày của người bệnh.
Dung dịch bù nước, nước lọc, nước ấm vẫn nên là nền tảng chính
Thực tế lâm sàng cho thấy càng bị trào ngược kéo dài, người bệnh càng có xu hướng thử rất nhiều loại đồ uống khác nhau với hy vọng tìm ra “bí quyết”. Nhưng đa số trường hợp, nền tảng an toàn nhất vẫn là nước lọc và nước ấm. Đây là lựa chọn ít nguy cơ gây kích thích nhất, dễ kiểm soát nhất và phù hợp trong chiến lược lâu dài.
Có những bệnh nhân đi rất xa trong việc tìm kiếm mẹo dân gian, cuối cùng quên mất những nguyên tắc cơ bản như ăn đúng giờ, không nằm ngay sau ăn, giảm bữa tối quá no, kiểm soát cân nặng, hạn chế chất kích thích và ngủ đủ giấc. Chính vì vậy, nếu phải chọn một nhóm đồ uống để duy trì hằng ngày, nước ấm, nước lọc và một số thức uống nhẹ, ít kích thích vẫn là hợp lý nhất.
Những đồ uống nên tránh nếu bị trào ngược dạ dày
Cà phê
Cà phê là một trong những tác vụ thường gặp nhất. Không chỉ vì tính axit, cà phê còn có thể làm cơ khí thực quản dưới giãn ra và kích thích tiết axit dạ dày. Nhiều người bệnh hơn rằng buổi sáng chỉ uống một ly cà phê nhỏ nhưng sau đó cả ngày đắng, nóng rát, ợ hơi liên tục. Điều này không có gì lạ.
Cần lưu ý thêm rằng không chỉ cà phê đen đậm đặc mới gây vấn đề. Các loại cà phê sữa, cà phê lạnh, cà phê pha thêm kem béo hoặc đường nhiều cũng có thể làm triệu chứng tệ hơn. Với người đã có trào ngược rõ, tốt nhất nên giảm dần rồi ngưng, ít nhất trong giai đoạn đang điều trị tích cực.
Nước có gas
Nước có gas làm tăng lượng hơi trong dạ dày, tăng căng giãn, từ đó làm tăng các đợt ợ hơi và tạo điều kiện cho dịch vị trào ngược. Có những người không uống cà phê, không dùng rượu bia nhưng lại giữ thói quen uống nước ngọt có gas mỗi ngày và không hiểu vì sao trào ngược vẫn kéo dài.
Nếu người bệnh đang muốn kiểm soát tốt triệu chứng, đây là nhóm đồ uống nên loại bỏ khá sớm.
Rượu bia và đồ uống có cồn
Đồ uống có cồn không chỉ kích thích niêm mạc mà còn có thể ảnh hưởng đến vận động tiêu hóa, tăng nguy cơ viêm dạ dày đi kèm và làm rối loạn giấc ngủ. Rất nhiều bệnh nhân mô tả triệu chứng bùng lên rõ sau những buổi liên hoan, đặc biệt khi uống rượu bia kèm thức ăn nhiều dầu mỡ, cay, ăn khuya rồi nằm ngủ muộn.
Đây là mô hình rất điển hình của cơn trào ngược cấp nặng lên. Vì vậy, với người đã có bệnh, việc giảm rõ rệt hoặc tránh hoàn toàn đồ uống có cồn thường đem lại hiệu quả thực tế hơn nhiều so với việc cố tìm thêm sản phẩm hỗ trợ.
Nước trái cây chua
Cam, chanh, bưởi và nhiều loại nước ép chua thường được xem là tốt cho sức khỏe nói chung, nhưng ở người bị trào ngược, chúng có thể làm cảm giác bỏng rát thực quản tăng rõ. Điều này đặc biệt đúng ở những người vốn đã có viêm thực quản, cổ họng nhạy cảm, ợ nóng nhiều hoặc cảm giác chua đắng thường xuyên.
Không có nghĩa tất cả bệnh nhân trào ngược đều phải kiêng tuyệt đối mọi loại trái cây chua. Nhưng nếu uống vào mà triệu chứng nặng hơn, người bệnh nên nhận diện mối liên hệ đó và điều chỉnh.
Uống như thế nào cũng quan trọng không kém uống gì
Đây là điểm nhiều người bỏ qua. Không ít bệnh nhân chọn đúng đồ uống nhưng cách uống lại không phù hợp. Uống quá nhiều nước trong bữa ăn, uống một lúc quá nhanh, uống sát giờ đi ngủ hoặc vừa ăn xong đã nằm nghỉ đều có thể làm tình trạng nặng hơn.
Người bệnh nên chia nhỏ lượng nước trong ngày, tránh để quá khát mới uống ồ ạt. Buổi tối nên hạn chế uống lượng lớn ngay trước khi ngủ, nhất là ở người hay trào ngược về đêm. Với những người có đầy bụng nhiều, việc ăn chậm, nhai kỹ và tránh vừa ăn vừa uống quá nhiều thường hữu ích hơn tưởng tượng.
Khi nào trào ngược dạ dày cần đi khám thay vì chỉ tự điều chỉnh đồ uống?
Không phải mọi trường hợp trào ngược đều đơn giản. Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng lặp lại thường xuyên, kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt hoặc công việc. Đặc biệt cần được đánh giá sớm nếu có đau ngực, nuốt nghẹn, nuốt đau, nôn, sụt cân, thiếu máu, ho kéo dài, khàn tiếng dai dẳng hoặc đã tự dùng thuốc nhưng không cải thiện.
Trong thực tế, có những trường hợp ban đầu chỉ nghĩ là trào ngược nhẹ nhưng sau khi thăm khám lại phát hiện kèm viêm dạ dày, nhiễm Helicobacter pylori, rối loạn lo âu, béo phì, thoát vị hoành hoặc viêm thực quản nặng. Lúc đó, việc chỉ hỏi “uống gì cho đỡ” là không đủ nữa.
Kết luận
Với người xuôi dạ dày, lựa chọn đồ uống phù hợp có thể giúp giảm bớt cảm giác khó chịu, đặc biệt là nước ấm, nước lọc và một số thức uống nhẹ nhàng, ít kích thích. Ngược lại, cà phê, nước có gas, rượu bia và đồ uống chua là những nhóm thường gây bệnh nặng hơn. Tuy nhiên, câu chuyện không ngừng ở việc làm gì. Muốn kiểm soát ngược bền vững, người bệnh cần nhìn lại toàn bộ đường sống, giờ ăn, giấc ngủ, cân nặng, cấp độ căng thẳng và các bệnh lý kèm theo.
Nếu bạn đang bị ợ nóng, ợ chua, đắng miệng, khó chịu vùng ngực hoặc trào ngược kéo dài, việc thăm khám đúng chuyên khoa sẽ giúp xác định nguyên nhân và chọn hướng điều trị phù hợp, thay vì chỉ điều chỉnh triệu chứng tạm thời tại nhà.
Leave a Reply